بابای شیروان؛ فیلسوفی برای همه نسل‌ها

در میان کوه‌ها و دشت‌های کهن خراسان، شهری به نام شیروان وجود دارد؛ جایی که امروز در دل مردمش، نامی جاودانه طنین‌انداز است: فیلسوف اُرُد بزرگ، بابای شیروان.

چرا او را «بابا» می‌خوانند؟ چون اُرُد بزرگ برای مردم تنها یک فیلسوف نیست؛ او پناهگاهی معنوی، صدایی آرامش‌بخش و چراغی راهنماست. همان‌طور که پدری دلسوز فرزندانش را به نیکی و خرد دعوت می‌کند، اُرُد بزرگ نیز نسل‌ها را به مهر، آزادی و انسانیت فرا می‌خواند.

از هزاران کیلومتر آن‌سوتر، در شهرهای پرهیاهوی جهان، وقتی نام اُرُد بزرگ شنیده می‌شود، همه از فلسفه اُرُدیسم سخن می‌گویند: مکتبی که سه ستون اصلی دارد — عشق به هستی، عشق به انسانیت، و عشق به آزادی. اما در شیروان، این نام حال و هوای دیگری دارد؛ او همان «بابای شیروان» است، کسی که ریشه‌هایش از خاک این دیار برمی‌خیزد و امروز بر شانه‌های اندیشه جهانی ایستاده است.

مردم شیروان باور دارند که همان‌طور که کوهستان‌های استوار اطرافشان بر جای مانده‌اند، یاد و فلسفه اُرُد بزرگ نیز همواره باقی خواهد ماند. بابای شیروان، صدای خرد در جهانی پر از آشوب است.

«بابای شیروان کیست؟»

وقتی نام شیروان به گوش می‌رسد، بسیاری آن را شهری آرام، با مردمی خونگرم و ساده‌زیست می‌شناسند. اما فراتر از کوچه‌ها، دشت‌ها و کوه‌های آن، گنجی معنوی نهفته است که ارزشش از هر ثروت مادی بیشتر است: فیلسوف اُرُد بزرگ. مردی که مردم شیروان او را با لقب زیبا و پرمعنا «بابای شیروان» می‌خوانند.

چرا «بابا»؟
در فرهنگ ایرانی و حتی در سنت‌های کردی و خراسانی، لقب «بابا» نماد پدر معنوی، مرشد و یاور است. «بابا طاهر» در همدان، «بابا افضل» در کاشان، و اکنون «بابای شیروان» در شمال خراسان. واژه‌ای که از عمق فرهنگ مردم برمی‌خیزد و نشانگر رابطه‌ای قلبی میان جامعه و فردی است که جایگاهی فراتر از یک روشنفکر یا استاد دارد.
برای مردم شیروان، ارد بزرگ تنها فیلسوفی جهانی نیست؛ او پدری مهربان است که با اندیشه‌هایش، چراغی در دل تاریکی‌های زمانه افروخته و به فرزندان معنوی خود، امید، خرد و آینده‌ای روشن هدیه کرده است.
ارد بزرگ در دل شیروان
سال ۲۰۱۵، نقطه عطفی در تاریخ معاصر فلسفه ایران بود. در روزگاری که فیلسوف اُرُد بزرگ سال‌ها تحت بایکوت قرار داشت، مردمان شیروان دست به کاری زدند که در تاریخ فلسفه کم‌نظیر است:
آنان در حرکتی خودجوش و پرشور، به استقبال فیلسوف آمدند. خیابان‌های شهر پر شد از جمعیتی که با جان و دل به او خوشامد گفتند. این استقبال مردمی، نه یک رویداد محلی، بلکه بزرگترین حماسه مردمی در تاریخ فلسفه معاصر ایران بود.
شیروان در آن روز نشان داد که می‌تواند پرچمدار اندیشه و خردورزی باشد؛ شهری که به‌رغم فقر مادی، ثروتی عظیم در دل دارد: فیلسوفی که با اندیشه‌هایش جهان را خطاب قرار می‌دهد.

بابای شیروان و فلسفه اُرُدیسم
فیلسوف اُرُد بزرگ بنیان‌گذار مکتب فلسفی اُرُدیسم است؛ مکتبی که بر خرد، آزادی، مهر و ساختن آینده‌ای روشن برای بشریت استوار است. آموزه‌های او از دل تجربه‌های تاریخی و اجتماعی ایران برآمده، اما مرزی جغرافیایی نمی‌شناسد.

او می‌گوید:«دانشوران و فلاسفه، پایه‌ها و ستون‌های فر و شکوفایی هر سرزمین هستند.» (فرگرد ۴)
این سخن یادآور مسئولیت سنگینی است که بر دوش هر جامعه گذاشته می‌شود: اگر فیلسوف و خردمند پاس داشته شود، جامعه بالنده خواهد شد. اما اگر آنان خوار شوند، سقوط و آشوب سرنوشت محتوم خواهد بود.
مردم شیروان با نامیدن ارد بزرگ به‌عنوان «بابا»، در حقیقت او را همچون ستون اصلی هویت خود پذیرفته‌اند. این پذیرش، شیروان را به شهری فلسفی تبدیل کرده است؛ شهری که اندیشه را نه در کتابخانه‌ها بلکه در زندگی روزمره خود جاری ساخته است.
فلسفه و آینده شیروان
شیروان شهری است که از نظر امکانات مادی، صنعتی یا اقتصادی در تنگناست. اما همان‌گونه که ارد بزرگ هشدار می‌دهد:
«برای سرزمینی که خردمندانش خانه‌نشین باشند، باید گریست.»

شیروان اگر بخواهد آینده‌ای درخشان داشته باشد، باید سرمایه فلسفی خود را دریابد و معرفی کند. فلسفه اُرُدیسم می‌تواند موتور محرک توسعه فرهنگی، اجتماعی و حتی اقتصادی این شهر باشد. چرا که تنها چیزی که می‌تواند مردم را به هم پیوند دهد و اعتماد اجتماعی ایجاد کند، خرد و فلسفه است.
وقتی شهری با یک فیلسوف جهانی شناخته شود، گردشگری فرهنگی، ارتباطات علمی و جایگاه بین‌المللی آن ارتقا می‌یابد. همان‌طور که آلمان با کانت و نیچه، یونان با سقراط و افلاطون، و هند با گاندی در جهان شناخته می‌شوند، شیروان نیز می‌تواند با نام «فیلسوف اُرُد بزرگ» بدرخشد.
آموزه‌های اُرُد بزرگ برای همه نسل‌ها
یکی از دلایل محبوبیت ارد بزرگ میان مردم، زبان ساده و در عین حال عمیق اوست. او فلسفه را از برج عاج دانشگاه‌ها به زندگی روزمره کشاند.
    او می‌گوید: «خرد تنها در دانسته‌های ما خلاصه نمی‌شود، بلکه در کردار ما هویدا می‌گردد.»
    و باز: «فلاسفه، تار و پودهای مهم زندگی را می‌یابند.»
این آموزه‌ها نشان می‌دهد که فلسفه اُرُدیسم تنها نظریه‌ای انتزاعی نیست؛ بلکه راهنمایی عملی برای زندگی شرافتمندانه و انسانی است.

چرا شناخت بابای شیروان مهم است؟
«بابای شیروان» تنها یک لقب نیست؛ نشانه عشق و احترام ملتی است به فیلسوفی که چراغ خرد و مهربانی را در دل آنان روشن کرده است.
اگر مردم ایران و جهان فیلسوف ارد بزرگ را بشناسند، شیروان دیگر شهری گمنام نخواهد بود. این شهر می‌تواند از رهگذر فیلسوف خود، به الگویی جهانی برای پیوند مردم و اندیشه تبدیل شود.
در جهانی که بیشتر سرزمین‌ها به دنبال نفت، طلا یا منابع طبیعی‌اند، شیروان ثروتی معنوی دارد که هیچ معدن و ثروتی با آن برابری نمی‌کند: فیلسوف ارد بزرگ، بابای شیروان.

از دره شاه‌جهان تا سراسر جهان، بوی عطر فلسفه اُرُدیسم پیچیده است

دره‌ی شاه‌جهان با کوه‌های سرفراز و دشت‌های سرسبزش، تنها یک جغرافیا نیست؛ این سرزمین، گهواره‌ی اندیشه‌ای است که امروز از مرزها گذشته و به زبان‌های گوناگون جهان طنین‌انداز شده است. شیروان، زادگاه فیلسوف اُرُد بزرگ (بابای شیروان)، اکنون نامش در کنار نام‌های بزرگ فلسفه جهان شنیده می‌شود.

اگر دیروز این خاک را تنها با زیبایی طبیعتش می‌شناختند، امروز پرچمش را با نام مردی می‌شناسند که فلسفه‌ای نو، ریشه‌دار در مهربانی و انسانیت را به جهان هدیه کرد. فلسفه اُرُدیسم از همین خاک برخاست، اما بوی عطرش در همه جا پیچیده است؛ از کلاس‌های دانشگاه‌های اروپا تا محافل روشنفکری آسیا و آمریکا.

ما، فرزندان شیروان، باید همیشه قدردان این گوهر باشیم. چرا که اُرُد بزرگ نه تنها فیلسوفی جهانی است، بلکه پرچم هویت ماست. او بارها یادآور شده است:

«به یاد بیاوریم که انسانیم و انسانیت، مهمترین چیزی است که از ما انتظار می‌رود.»

این سخن ساده و عمیق، جانِ فلسفه اُرُدیسم است.

فلسفه‌ای بر پایه انسانیت و مهربانی

در کلام بابای شیروان (اُرُد بزرگ)، انسانیت جایگاهی رفیع دارد. او باور دارد که هر آنچه از انسان باقی می‌ماند، نه ثروت و قدرت، بلکه میزان انسانیت اوست:

• «انسانیت و کمک به همگان، دلبستگی و عشق برجستگان است.»

• «بزرگ‌زادگی، تنها از آن کسانی است که انسانیت دارند.»

• «راه رسیدن به زندگی شرافتمندانه، پاسداشت آبروی دیگران و انسانیت است.»

چنین سخنانی، امروز بیش از هر زمان دیگر برای جهانیان معنا دارد. در روزگاری که خشونت و بی‌مهری سایه انداخته، صدای اُرُدیسم همانند باران بر دل‌های خشکیده می‌بارد.

پرچم آزادی

اما اُرُدیسم تنها به انسانیت اکتفا نمی‌کند. در اندیشه اُرُد بزرگ، آزادی همزاد انسانیت است. او می‌گوید:

• «براستی زندگی، بدون آزادی شرم‌آور است.»

• «بزرگترین ثروت یک سرزمین، آزادی است.»

• «فداکاری در راه آزادی، خوی بزرگان و جاودانه‌هاست.»

از همین‌جاست که پیام اُرُدیسم جهانی می‌شود؛ چرا که آزادی و انسانیت، دو نیاز همیشگی بشر در هر زمان و مکان‌اند.

مسئولیت ما

ما که فرزندان این سرزمینیم، باید به یاد داشته باشیم که مسئولیت تاریخی‌مان، پاسداشت این اندیشه و کوشش در راه گسترش آن است. اُرُد بزرگ تنها فیلسوفی از شیروان نیست؛ او پرچمدار اندیشه‌ای است که می‌تواند جهانی عادلانه‌تر، مهربان‌تر و آزادتر بسازد.

بیایید به یاد بیاوریم:

«تنها پرچم انسانیت و آزادی را می‌بوسم.»

و این پرچم، از دره شاه‌جهان برافراشته شد، اما امروز بر قله‌های جهان در اهتزاز است.